Vietnam Idol: Ca nhạc 2.0?

Posted on Updated on

Khi tôi viết những dòng này, cuộc thi “Vietnam Idol” chỉ còn một vài ngày nữa là kết thúc. Tôi đã tự hỏi: “Tại sao một chương trình ca nhạc lại có thể thành công ở rất nhiều quốc gia có nền văn hóa và trình độ phát triển khác nhau trong những năm gần đây?”. Cuối cùng tôi phát hiện ra rằng đó chính là tinh thần của Web 2.0 trong lĩnh vực ca nhạc.

Để trả lời cho câu hỏi trên trước hết tôi muốn thử tìm hiểu xem:

  • Đây có phải là một cuộc chơi công bằng để chọn ra người tài năng nhất trong hàng ngàn thí sinh?
  • Vai trò của ban giám khảo thế nào?
  • Cuộc chơi này có những vấn đề về mặt kỹ thuật tổ chức (như một số bình luận trên báo chí) hay không?
  • Và cuối cùng, bản chất của cuộc chơi này là gì?

Chúng ta đều biết đây là cuộc chơi dành cho những người không chuyên nghiệp, nếu bạn có một giọng hát hay (hay bạn tưởng là như vậy) thì bạn đều có thể tham gia tuyển chọn. Ở Việt Nam, đây không phải là một điều mới vì giải “Tiếng Hát Truyền Hình” cũng không yêu cầu bạn phải có chứng chỉ hay bằng cấp gì. Suy cho cùng, ngôi sao ca nhạc không nhất thiết phải học ở nhạc viện ra. Nhưng điều thú vị là cuộc chơi này gạt hẳn dân “chuyên nghiệp” ra ngoài và nó trở thành cuộc chơi của đại chúng, nó đảm bảo sự bình đẳng về mặt xuất phát điểm cho các thí sinh ở mức tương đối nào đó. Sẽ không có chuyện một ca sĩ học nhạc viện ra và đã có chút ít tên tuổi cạnh tranh với các thí sinh amateur.

Trong cuộc thi này, vai trò của ban giám khảo càng về cuối càng mờ nhạt. Lần đầu tiên người xem được trao toàn quyền quyết định chọn ai là thần tượng của mình và một khi quyền lực nằm ở phía những người thưởng thức thì kết quả có thể hoàn toàn khác với những dự đoán của các chuyên gia. Tôi cảm nhận thấy càng ngày ban giám khảo càng cảm thấy khó dung hòa giữa thị hiếu của khán giả với những nhận định chủ quan của mình. Họ cảm thấy “đám đông” ở dưới kia vừa đúng, vừa không đúng và cuối cùng là cảm giác bất lực khi phải đưa ra những nhận xét chẳng “ăn nhập” gì với ý kiến “đám đông” đó. Có lẽ đó là sức ép mà ban đầu ban giám khảo đã không thể hình dung ra (cá nhân tôi tôn trọng ban giám khảo đặc biệt là nhạc sĩ Tuấn Khanh, anh mới “xuất bản” một album mà mọi người có thể nghe miễn phí trên Internet — với những ca khúc chứa đầy trăn trở về cuộc sống và thời cuộc: Bụi Đường Ca).

Trong những vòng cuối của Vietnam Idol, một vấn đề kỹ thuật nổi lên là liệu việc một người có thể nhắn nhiều tin nhắn cho “thần tượng” cùa mình có ảnh hưởng tới kết quả bầu chọn? Về mặt thống kê, nếu chỉ có rất ít người bình chọn thì có khả năng một nhóm người thân của ai đó sẽ gởi nhiều tin nhắn và làm lệch lạc kết quả, nhưng khi số lượng tin nhắn lên tới hàng triệu thì những cố gắng kiểu như thế không có hiệu quả. Hơn nữa, khi một nhóm người gởi nhiều tin nhắn bầu cho thí sinh này thì cũng có nhóm khác gởi nhiều tin bầu chọn thí sinh khác và kết quả sẽ được cân bằng. Ngược lại thì hệ thống tổ chức của các cuộc thi Idol sẽ sụp đổ và nó đã không có mặt ở Việt Nam hôm nay.

Vậy có phải những người vào vòng cuối cùng là những người hát hay hơn những người còn lại? KHÔNG HẰN VẬY. Nhiều người (trong đó có ban giám khảo) không cho rằng nhưng người cuối cùng là xuất sắc nhất và họ ngạc nhiên khi những người hát hay nhất lại bị loại. Thậm chí một số nhạc sĩ nổi tiếng còn cho rằng khán giả Việt Nam là “kém thị hiếu”, không đủ trình độ thưởng thức âm nhạc… Tôi thực sự buồn khi đọc những nhận xét kiểu như vậy, nó thể hiện sự tự ti dân tộc và trên hết là coi thường những người thưởng thức mà nhẽ ra phải là mục tiêu của âm nhạc. Không rõ trình độ thưởng thức của khán giả các nước có tổ chức Idol khác như Indonesia, Ấn Độ… có hơn Việt Nam hay không nhưng chắc mỗi người chúng ta đều không muốn bị mặc định cho là kém hiểu biết.

Nhưng rất có thể khi đưa ra những nhận xét như vậy họ chưa hiểu bản chất thực sự của cuộc chơi này. Bề ngoài nó có vẻ như cuộc tuyển chọn giọng hát hay như bao cuộc thi khác, nhưng thực chất đây là cuộc thi giành cảm tình của khán giả. Thử nhìn Ngọc Ánh, anh ta không phải là người hát hay nhất (ban giám khảo ít khi thực sự đánh giá cao Ngọc Ánh), anh cũng không cao to đẹp trai và cũng không phải là người miền Nam. Cứ theo logic thông thường có thể anh ta đã bị loại từ mấy vòng đầu và thực tế là Ngọc Anh luôn có nguy cơ bị loại ở các vòng đầu. Nhưng càng ngày vị trí của Ngọc Ánh càng vững chắc và anh thẳng tiến tới vòng cuối cùng trong sự mến mộ của các fan thuộc nhiều thành phần khác nhau. Điểm khác biệt lớn nhất của Ngọc Ánh với các thí sinh còn lại chính là sự bất lợi của anh. Anh (vô tình) xây dựng được cho mình hình tượng của một chàng trai tỉnh lẻ — mộc mạc, chân chất — đang khát khao tìm kiếm cơ hội trong một thành phố lớn. Khi ban giám khảo nói rằng Ánh là người “cô đơn” trong cuộc thi này (lời của nhạc sĩ Tuấn Khanh) thì phản ứng tự nhiên của khán giả là muốn đồng hành, nâng đỡ anh.

Vì thế, tôi cho rằng nếu ai trở thành Idol thì đó sẽ là “thần tượng” đúng nghĩa, đơn giản do đây là người giành được cảm tình nhiều nhất của khán giả. Lý lẽ dẫn tới thành công của cuộc thi này như vậy: khán giả là người luôn luôn đúng. Ai sẽ là người bỏ tiền xem biểu diễn, ai sẽ là người mua đĩa nhạc? Nếu người hát hay nhất theo một khuôn mẫu luôn trở thành sao thì nhiều ngôi sao ca nhạc hiện nay có lẽ giờ này đang trình diễn phục vụ một đám cưới náo đó. Không, khán giả có những lý lẽ riêng của họ và tất nhiên họ đúng!

Tổng kết lại, có thể thấy cuộc thi Vietnam Idol (và các cuộc thi Idol nói chung) có 3 điểm dẫn tới thành công:

  1. Tính phổ thông: Thí sinh tham gia cuộc thi này là không chuyên và được tuyển chọn từ nhiều địa phương khác nhau, tạo điều kiện cho tất cả các thành phần tham gia. Có thể có nhiều “pha” biểu diễn thật tức cười nhưng đây chính là điểm mà các cuộc thi khác không thể có được.
  2. Tính tương tác: Việc loại từng thí sinh trực tiếp thông qua hệ thống nhắn tin làm cho cuộc thi ngày càng gay cấn, hấp dẫn. Nó đem lại cảm xúc trái ngược cho mỗi người nhưng quan trọng là mọi người đều cảm thấy mình đang tham gia vào chứ không chỉ chứng kiến thụ động như các cuộc thi khác.
  3. Tính cộng đồng: Thí sinh được khán giả bầu chọn trực tiếp; đây là một điều tuyệt vời và chỉ có trong thời đại viễn thông di động phổ biến như hiện nay mới thực hiện đựơc.

Đến đây, tôi đã giật mình khi nhận thấy những đặc thù của Vietnam Idol thật là giống với Web 2.0, đó là thứ ca nhạc hướng tới khán giả, do khán giả quyết định mình muốn gì, không phải hướng tới các chuyên gia về âm học hay thanh nhạc. Vây nên tôi có thể mạo muội gọi cuộc thi này là “Ca Nhạc 2.0” được chăng?

8 thoughts on “Vietnam Idol: Ca nhạc 2.0?

    tienvinh8x said:
    Tháng Mười 2, 2007 lúc 2:53 chiều

    Tiếc là tôi không có nhiều thời gian để xem c.trình này, nhưng nói chung, tôi cũng có cùng quan điểm!

    Huỳnh Nhật Hoàng said:
    Tháng Mười 3, 2007 lúc 11:39 chiều

    Tôi đang viết comment này thì cũng nghe TV thông báo Phương Vy là người chiến thắng🙂 .

    Bài viết của bạn phân tích khá hay, tôi đồng ý với 3 ý tổng kết cuối cùng của bạn, nhưng một số lập luận khác tôi không thấy đồng tình lắm. Do đang đọc Freakonomics nên hứng chí tôi mạn phép “bình loạn” một chút😀 .

    Trước hết tôi xin trả lời các câu hỏi bạn đã đặt ra theo ý của tôi:
    * Đây có phải là một cuộc chơi công bằng để chọn ra người tài năng nhất trong hàng ngàn thí sinh?
    Không.
    * Vai trò của ban giám khảo thế nào?
    Giám khảo chấm điểm vòng loại, tôi nghĩ (có đến hàng ngàn thí sinh tham gia); và làm cho cuộc chơi thú vị hơn ở vòng trong.
    * Cuộc chơi này có những vấn đề về mặt kỹ thuật tổ chức (như một số bình luận trên báo chí) hay không?
    Có thể. Tôi có 500.000đ trong tài khoản và có thể gởi 2000 tin nhắn qua trang web của nhà cung cấp của tôi trong vài giờ. Với 10 tài khoản như vậy tôi có thể làm thay đổi khoảng 3% kết quả bầu chọn (có tất cả 700.000 lượt bầu chọn trong vòng chung kết cuối) và như vậy là đủ để Ngọc Ánh đã chiến thắng. (Thực tế anh này thua với tỉ số 46,6%–53,3%.)

    […]khi một nhóm người gởi nhiều tin nhắn bầu cho thí sinh này thì cũng có nhóm khác gởi nhiều tin bầu chọn thí sinh khác và kết quả sẽ được cân bằng.

    Điều này chỉ đúng khi người ta mến mộ tất cả các thí sinh ngang nhau.
    * Và cuối cùng, bản chất của cuộc chơi này là gì?
    Với 700.000 tin nhắn nhận được, nhà tổ chức nhận được số tiền lời dư dã sau khi đã chi trả mọi khoản.

    Về nhận xét của một số nhà chuyên môn:

    Thậm chí một số nhạc sĩ nổi tiếng còn cho rằng khán giả Việt Nam là “kém thị hiếu”, không đủ trình độ thưởng thức âm nhạc… Tôi thực sự buồn khi đọc những nhận xét kiểu như vậy, nó thể hiện sự tự ti dân tộc và trên hết là coi thường những người thưởng thức mà nhẽ ra phải là mục tiêu của âm nhạc.

    Tôi nghĩ rằng bạn chẳng việc gì phải buồn vì các nhạc sĩ chỉ muốn nói tới một bộ phận khán giả thôi. Ý tôi là, không cứ phải nhiều người nghe nhạc trẻ nhất thì nhạc trẻ là nhạc hay nhất — đơn giản chỉ vì chúng ta không biết là có bao nhiêu người không nghe nhạc trẻ. Tương tự, trong cuộc thi này, như bạn đã nói:

    Bề ngoài nó có vẻ như cuộc tuyển chọn giọng hát hay như bao cuộc thi khác, nhưng thực chất đây là cuộc thi giành cảm tình của khán giả.

    Vậy là những khán giả nào đã tham gia bình chọn thì thường là những khán giả bình chọn với nhiều cảm tình với thí sinh hơn là lý trí cho âm nhạc, nên có lẽ thị hiếu âm nhạc sẽ không được khách quan, như những nhà chuyên môn nhận xét. Hơn nữa, nhiều người “lý trí” hơn đã không tham gia bình chọn hoặc thôi bình chọn vì họ thấy bình chọn của họ không được thỏa đáng, hoặc thí sinh họ chọn đã bị loại.

    Những cuộc thi bình chọn kiểu này còn có một điểm ít trung thực nữa: không phải anh nhận được nhiều phiếu bình chọn nhất thì nhiều người ưa anh nhất. Nhiều người dân nghèo thích anh nhưng họ không có điện thoại. Nhiều anh chàng thích cô ấy nhưng họ không nhắn tin vì không có tâm lý “chuộng thần tượng” như cách những cố gái mến mộ thần tượng nam. Vân vân.

    Có thể khán giả luôn luôn đúng, nhưng không hẳn là khán giả tham gia vào VN Idol luôn luôn đúng. Vì đơn giản, có thể những người đúng chẳng tham gia vào Vn Idol.

    Còn chuyện “Ca Nhạc 2.0″, tôi nghĩ VN Idol chỉ như là trang tin tức, người ta vào thấy mục nào thích thì xem, không thích thì qua trang khác. Ta chỉ có thể xem một trang bìa đăng những cái tít có nhiều người xem nhất.

    web2vietnam responded:
    Tháng Mười 4, 2007 lúc 9:19 sáng

    Tôi cũng đồng ý với bạn ở 1 số điểm:

    1. Ban giám khảo vẫn có vai trò quan trọng, nhưng so với các cuộc thi khác thì mờ nhạt hơn nhiều. Điều đáng sợ nhất (và cũng làm mất uy tín) ở nhiều cuộc thi là ban giám khảo thường có “gà” của mình. Tôi tin là việc bầu chọn của khán giả sẽ ngày càng độc lập hơn trong các Idol sắp tới.

    2. Quả là có vấn đề khi bạn có thể dùng 5 triệu để thay đổi kết quả cuộc thi. Nhưng phân tích của bạn có được sau khi công bố kết quả, còn trước đó nói chung khó có thể biết là phải dùng 5 triệu hay 50 triệu?

    3. Tôi không nói tới bản chất kinh tế của cuộc thi này. Rõ ràng nhà tổ chức có thể thu lợi lớn (nếu kg thì họ cũng chẳng tổ chức làm gì🙂 ). Tôi chỉ nói rằng, đôi khi người hát hay hơn có thể là người bị loại đầu tiên nếu kg biết chinh phục cảm tình của khán giả.

    4. Tôi cho rằng một nền ca nhạc lành mạnh là nền ca nhạc hướng tới khán giả. Khi ai đó nói “một bộ phận” khán giả kg đủ trình độ thưởng thức âm nhạc thì có thể bao gồm chính tôi và bạn trong số đó. Thậm chí khi Chí Phèo chửi cả làng Vũ Đại thì người ta vẫn cho là kg có mình trong số đó mà🙂 . Tôi kg đồng ý với cách tiếp cận kiểu như vậy.

    5. Tôi cho rằng khán giả xem Idol là người có khả năng mua vé xem ca nhạc và mua đĩa nhạc nhất.

    Dù vậy, câu chuyện cổ tích của anh chàng Ngọc Ánh đã kết thúc. Rất có thể như bạn nói “Nhiều người dân nghèo thích anh nhưng họ không có điện thoại” và có thể có các trickery khác. Nhưng tôi tin rằng thần tượng âm nhạc không phải nằm ở con số phần trăm lạnh lùng. Nó nằm trong tim khán giả.

    (Lưu ý: Tôi không nói Phương Vy kg xứng đáng là Vietnam Idol mà ngược lại, cũng như Ngọc Ánh, cô đã có một lượng những người mến mộ đông đảo. Và đây chính là điều tuyệt với mà bạn chỉ có thể có được khi tham gia một cuộc thi lấy khán giả làm trung tâm.)

    Yamazaki said:
    Tháng Mười 6, 2007 lúc 7:10 chiều

    Đồng ý với bạn…^^… Bề ngoài nó có vẻ như cuộc tuyển chọn giọng hát hay như bao cuộc thi khác, nhưng thực chất đây là cuộc thi giành cảm tình của khán giả.

    Mà mình bổ sung thêm ý này, mức độ “mạnh” của fan ko chỉ ờ “số lượng” mà còn ở “chất lượng”. Fan có “chất lượng” là có điều kiện kinh tế khá giả, và cả sự cuồng nhiệt nhất định. Chính những fan có “chất lượng” ấy sau này mới sẵn sàn mua đĩa gốc,sẵn sàn bỏ tiền vé đi ủng hộ idol của họ.

    => Việc cho phép mỗi số đt nhắn 500 tin cũng là có ý tạo điều kiện công bằng cho những thí sinh có lượng fan ko nhiều nhưng “chất lượng” fan cao.

    TanNg said:
    Tháng Mười 14, 2007 lúc 2:18 chiều

    Nhận xét rất thú vị về tính tương đồng với web 2.0. Có lẽ nên đặt tên cho nó là media 2.0.

    Một thắc mắc lạc đề: sao bạn không mở trackback ra để người khác có thể tham gia bình luận từ blog của họ.

    web2vietnam responded:
    Tháng Mười 15, 2007 lúc 10:08 sáng

    Thanks.

    Mình đang tìm hiểu xem WordPress có ngăn trackback hay kg. Xin bạn góp ý thêm.

    Natasha said:
    Tháng Mười Một 14, 2007 lúc 1:54 chiều

    Want to be a part of Asian Idol?

    We are looking for regular correspondents for this website. Three persons from each country (Indonesia, India, Singapore, Philippine, Vietnam, and Malaysia) will be given the freedom to write or post anything in your own language with topic guidance from us, or from your suggestions, about the Idol representing your country in the competition and your writings will be posted here. If you are interested, send a sample of your writings or Idol-related photos (if you wish to submit pictures only) to us.

    For more info or any enquiries, please send email to: natasha.soedjono@dvp.tv or ntshntsh@gmail.com

    Hồng Quang responded:
    Tháng Mười Một 17, 2007 lúc 12:49 chiều

    Oh, Interesting Natasha!

Bình luận đã được đóng.